Bas van der Bent commentaar

21 juni 2010

De betekenis van de technische ontwikkeling

Filed under: blog — basalk @ 20:26
Tags: , , , ,

Ik heb me altijd afgevraagd of je de toekomst beredeneren kan. Ik kan het in elk geval niet. Een aantal jaren was er een wetenschap die men Futurologie noemde. Ze probeerde aan te geven waar bestaande technologische en maatschappelijke ontwikkelingen op uit zouden lopen. Je hoort er niet zoveel meer van. De Futurologie gaf mogelijkheden aan zodat ongewenste ontwikkelingen konden worden tegengegaan en gewenste ontwikkelingen worden versterkt. Tegenwoordig doen trendwatchers dat. Toch is er één filosoof die in het voorzien van maatschappelijke ontwikkelingen een aparte plaats inneemt. Zijn naam is bijna vergeten en zijn werken staan in de tweede hands boekwinkels te vergaan. Ik heb het over Teilhard de Chardin. Begin jaren 70 van de vorige eeuw vond ik op een boekenmarkt een klein boekje van hem dat ik uit curiositeit voor een paar gulden kon kopen. Het was in Frankrijk in 1963 uitgegeven en in 1969 in het Nederlands vertaald. Het heet “De activering van de menselijke energie”en het bevat een serie artikelen, essays en observaties die in de jaren 50 geschreven zijn. Ze zijn in een taal die nu niet meer de onze is, maar als je daar doorheen weet te lezen komt de verbazing boven die een intellectueel uit de jaren 50 gehad moet hebben bij de kennismaking met zaken als cyclotrons en computers. Teilhard de Chardin was theoloog, een Frans priester, maar hij had een brede belangstelling voor de wetenschap en probeerde die filosofisch en theologisch te duiden. God was ooit met die wereld begonnen en waar liep die wereld dan op uit was de vraag die hij zich stelde. Voor het antwoord ontdekte hij in de wetenschap de evolutietheorie. Voor hem betekende dat een vaststaan van de ontwikkeling van het leven van de meest eenvoudige levensvormen tot uiteindelijk de mens, niet alleen naast elkaar maar ook uit elkaar. Maar de vragen van Theilhard de Chardin gingen nog een stap verder. Wat komt er in de evolutie na de mens? Die vraag ben ik later niet meer tegengekomen. Het lijkt er op dat niet religieuze filosofen net als theologen en gelovigen de mens als hoogste trap van ontwikkeling van het leven beschouwen. Theilhard de Chardin was daar niet van overtuigd.Het leven was immers in de loop van de evolutie steeds ingewikelder, steeds complexer geworden en met de nieuwste technologie schiep de mens zich nog veel complexer verbanden. En Theilhard de Chardin komt dan tot de volgende uitspraak: “Tussen elk menselijk individu en alle andere op het aardoppervlak vermenigvuldigen zich en intensiveren zich onder onze ogen onophoudelijk de connecties van allerlei soort- en dit in een meetkundige reeks”. Ziedaar in 1951 het internet beschreven als logisch gevolg van de toenmalige technologische ontwikkelingen. Beschreven als volgend stadium van de evolutie van de mens. Op deze manier wordt er niet meer naar zaken als sociale netwerken en versplintering van de samenleving gekeken. Maar wellicht zou het nuttig zijn als we filosofen vragen nog eens een studie te wagen aan deze vergeten Franse filosoof. Mij intrigeert deze benadering nog steeds.

Advertenties

Blog op WordPress.com.